آوازي در فرجام

آدم، آدم است!

سرش را بالا برد،دستانش را در جيب فشرد و محكمتر از پيش گام برداشت . هرازچندگاهي روزنامه ي لوله شده ي درون دستش را به سبك خاصي به پاهايش مي زد و گمان مي كرد نوعي شكوه و بزرگي را تداعي مي كند. آن چنان با تفاخر قدم بر مي داشت كه انگار او يگانه موجود برتر اين عالم است. زيرچشمي آدم ها را از نظر مي گذراند ، آن ها كه براي بدست آوردن چندرغاز بيشتر از صبح تا شب سگدو مي زنند، خروار خروار دروغ نثار هم مي كنند، محترمانه كلاه يكديگر را بر مي دارند و سر آخر همه چيز را مي نهند و در يك متر جا آرام مي گيرند.

مدت ها بود كه از آدم هاي اطرافش بريده بود . فكر مي كرد هر انساني در نهايت حد اعلاي خود، فقط يك آدم است . آدمي كه در خودش گم گشته و در نفسانيات غرق . دوست داشت از اين جنس آدم ها فاصله گيرد . دوست داشت غريبه اي در ميان آدم ها باشد . غريبه اي كه ناچار است چند صباحي در ميان آدميان زيست كند و بعد از شرشان خلاص گردد و ...

صداي خنده سرخوشانه ي دختركان دبيرستاني از پشت سر به گوش مي رسيد . اندكي بعد هنگامي كه از كنارش عبور كردند ،  دوباره يكي از مشمئز كننده ترين صحنه هاي تمام عمر پسرك در برابر ديدگانش نقش بست . تصوير پسراني كه عاجزانه به دنبال جنس مخالف به راه مي افتند و دختركاني كه مذبوحانه با دست پس مي زنند و با پا پيش مي كشند. به نظرش آمد اين ها هم از خصائص انساني است ، خصائص انسان هاي حقير و كوچك!

در دلش پوزخندي زد ... باز هم مغرورانه اطرافش را نگريست . آشكارا از نگاه ديگران مي گريخت و نگاه ديگران را بي پاسخ مي گذاشت . خويش را بزرگ مي پنداشت . گمان مي كرد دنيا بخاطر وجود او به حياتش ادامه مي دهد.

ناگهان صدايي دلنشين به گوشش رسيد؛ صداي اذان ... الله اكبر ... ناگهان شكست. كمرش خم شد ... ديوانگي به سراغش امد ... روزنامه داخل دستانش مچاله شد ... هرطوري بود  تعادلش را حفظ كرد ... با خودش فكر كرد تا وقتي كه خدايي هست ، او چكاره است؟ ناگهان اين جمله ي آن بزرگمرد در ذهنش نقش بست : انسان ظالم ترين و فاسدترين حيوانات است. به غير از منفعت و هوا و هوس خود چيز ديگري را نمي بيند!

از خودش بدش آمد ...ديد كه خودش نيز پا به ورطه ي انسان ها گذاشته است . او نيز چون انسان ها ، اسير خويشتن خويش گشته و ناخواسته در دام گناهي به نام "غرور" غلطيده است ...آري، او نيز انسانيت پيشه كرده بود.

در جستجوي راهي بود ، راهي كه از اين شر خلاصي يابد و حالش را اندكي بهبود بخشد.

ناگهان سرش را برگرداند. جمله روي ديوار توجهش را جلب كرد : نزديك ترين احوال بنده به خدا وقتي است كه در حال سجده باشد!

انگار راه نجات را يافته بود ... لحظه اي بعد پسرك بود و سجاده اي كه گويي درازايش تا به آستانه ي درگاه آفريدگار مي رسيد ...

..................................................................

حضرت شيرين سلام

از جواني مي خواستم مجنون تر از فرهاد شوم.

پس دنبال شيرين ترين شيرين گشتم تا شما را پيدا كردم. بعد هرچه تلاش كردم نتوانستم فرهاد شوم.

هرچه شما از شيرين بهتر بوديد ، حضرت فرهاد بزرگتر، كامل تر و شيداتر از من بود.

با همه ي اين حرفها مرا ببخشيد كه هميشه شما را شيرين خوانده ام. آخر انصاف نيست شيرين را با شما قياس كردن و مرا با فرهاد سنجيدن ، حضرت شيرين من!

......................................................................

در آرزوي بهار ...

مدتي ست كه بيكار هستيد. هر روز با هزاران اميد روزنامه ها را جستجو مي كنيد تا شايد فرجي شود. اماهر چه مي گرديد،كمتر مي يابيد.  يا بايد سابقه ي كار مفيد داشته باشيد يا فارغ التحصيل از دانشگاهي معتبر باشيد. از خودتان مي پرسيد پس چرا فلاني كه هيچكدام از اين خصوصيات را نداشت، به راحتي آب خوردن استخدام شد؟ لحظه اي بعد يادتان مي آيد كه در اين مواقع استفاده از بند (پ) است كه كارگشا مي نمايد.

اما شما خوشبخت ترين موجود عالم هستيد . از همان ابتدا نيك مي دانستيد كه از يافتن پارتي گردن كلفت ميان آدم ها عاجز هستيد. پس تمام تلاشتان را براي مدد گرفتن از گردن كلفت ترين پارتي عالم بكار گرفتيد. كلي نذر و نياز كرده ايد و خودتان را برايش لوس كرده ايد. از خودش خواسته ايد كه كمكتان كند و يقين داريد كه دير يا زود دستتان را خواهد گرفت.

اما انگار اطرافيانتان عجول تر از اين حرف ها هستند. آن ها فكر مي كنند بايد روزي صد بار با نگراني و تشويش از اوضاع بازار كار بپرسند و با صداي بلند، جوري كه گوشت را كر كند، دعاي خيرشان را نثارت كنند. در اين لحظات احساس بدي به شما دست مي دهد. بسان بيماري مي مانيد كه مرض لاعجلاش تمامي پزشكان حاذق را نااميد ساخته است. قيافه تان همچون قاتلي مي شود كه در آرزوي رضايت اولياي دم به سر مي برد. گمان مي كنيد بزرگترين خطاي جهان خلقت را مرتكب شده ايد و مستوجب شديدترين عقاب ها هستيد. در دلتان مي گوئيد لعنت بر احساس ترحم!

بدترين موقع آن هنگامي است كه آدم ها كسوت كارشناسان خبره را بر تن مي كنند و با ذكر خاطراتي از موفقيت هاي خودشان در پيدا كردن كاري مناسب، خودشان را بالا مي كشند و خواسته يا ناخواسته قصد له كردن شما را دارند.

و شما همچنان هاج و واج مي مانيد و بر بخت بدتان لعنت مي فرستيد. به خود مي گوئيد كاش متعلق به اين نسل كذائي نيمه اول دهه 60 نبوديد و مجبور نبوديد تا آخر عمر اثرات ناشي از تركش هاي اين انفجار جمعيت هولناك را تحمل كنيد.

گاهي اوقات با خودتان كلنجار مي رويد. از خودتان لجتان مي گيرد كه پشت پا به علاقه تان زديد و آن رشته ي تنفر انگيز را انتخاب كرديد تا در آينده با يافتن شغلي مناسب و تامين نيازهاي مادي ، در زمينه ي مورد علاقه تان نيز با جديت بيشتري به كار پردازيد . و حالا خود را اندر خم يك كوچه ي بن بست مي بينيد. از يك سو انگار تمام فرصت هاي شغلي عالم ته كشيده و از سوي ديگر پرداختن به علائق نيز از حوصله تان خارج است.

از طرف ديگر ناچار هستيد اين يادداشت را به سبك سريال هاي آبكي تلويزيوني با پاياني خوش همراه سازيد. پاياني كه عطر اميد را در فضاي وبلاگتان پراكنده سازد و نشان از زنده بودن بارقه هاي اميد در دلتان داشته باشد. پس كتاب شعري را از كتابخانه تان بر مي داريد و شعر "بهار" را زير لب زمزمه مي كنيد:

اي زندگي! سرود تو در گوشم آشناست:

بار ديگر بهار دلاويز مي رسد

پر شد ز عطر غنچه دهان نسيم و باز

ياد لبش چه وسوسه انگيز مي رسد

از لابه لاي ميله هاي بلند كتابها

يك شب ز لاي ميله گريزان شو چون دود

آنسان كه چشم كس نشناسد غبار من

تا سر بر آرم از دل شاد جوانه ها

بار دگر شكوفه بر آرد بهار من!

.......................................

در راستاي اجراي اوامر برخي از دوستان عزيز، زين پس از ارائه يادداشت هاي سينمايي در اين مكان به شدت معذوريم و علاقمندان مي توانند از طريق مراجع اصلي، متون فوق را مطالعه نمايند.

به عنوان نمونه يادداشت من بر فيلم پسران آجري را مي توانيد در روزنامه ي جوان و اينجا و البته در آخرين سكانس بخوانيد.

طعم تلخ شكست

وارد استاديوم كه مي شوي،سكوهاي خالي بدجوري توي ذوق مي زنند. گويي آنها نارضايتي و سرخوردگي عمومي هواداران را فرياد مي زنند. نارضايتي كه از لا به لاي حرف هاي پيش از بازي تماشاگران به راحتي احساس مي شود .

اما در اعماق دل همه ي آنها هنوز كورسوي اميدي زنده مانده است. بخاطر همين است كه با شعار ((محبوب استقلال كيه؟)) مربي شان را ستايش مي كنند. وقتي ناصر حجازي برايشان دست تكان مي دهد از خود بي خود مي شوند و با شور و حرارت بيشتري نامش را فرياد مي زنند.با خود مي گويي خدا آخر و عاقبت اين بازي را بخير كند. آيا اين تشويق ها تا سوت پايان بازي تداوم خواهد داشت؟

وقتي توپ روي پاي محمد نوازي مي نشيند و شوت زيبايش بر تور دروازه ي پيكان بوسه مي زند، اندكي از نگراني هايت كاسته مي شود و پاي آرش برهاني كه به گل باز مي شود آسمان را آبي تر از هميشه مي بيني. اينك تمام آن شكست ها و نتايج اعصاب خردكن پيشين به فراموشي سپرده شده  و اميدها بارور گشته است. اما زهي خيال باطل!

هنوز سوت پايان نيمه اول به صدا در نيامده است كه اسكوربورد ورزشگاه تساوي 2 – 2 را نشان مي دهد. گويي دروازه بان استقلال ( اشكان نامداري) چمن سبز آزادي را با چمن فلان پارك زيباي شهر اشتباه گرفته و گمان مي كند به پيك نيك آمده است.

فرصت ها در نيمه دوم يكي پس از ديگري از دست مي روند. طلسم گل نزني آرش برهاني بار ديگر قوت گرفته است و از فرهاد مجيدي نيز كاري بر نمي آيد. در كمال ناباوري اين حريف است كه از تك موقعيت هاي بدست امده نهايت بهره را مي برد و توپ را هر طور كه شده از خط دروازه عبور مي دهد.

يكبار ديگر طعم تلخ شكست احساس مي شود. تماشاگران آشكارا به دو دسته تقسيم شده اند . طيف هوادار حجازي همچنان با شعار "حجازي كاپلو" او را مورد تشويق قرار مي دهند و مخالفان حجازي او را به  حيا و رها كردن استقلال فرا مي خوانند.

و تو نمي داني كه جانب كدام گروه را بگيري. از طرفي از نتايج تيم ناراحت هستي و از طرف ديگر فكر مي كني حجازي تنها مقصر اين حوادث ناگوار نيست . در عين حال نيك مي داني آلترناتيو حجازي، امير قلعه نويي مردي كه وقاحتش بر دانشش مي چربد ، چندي پيش تيم محبوبت را فداي ناداني ها و جاه طلبي هايش كرد و بزرگترين صدمات را بر پيكره ي اين تيم وارد ساخت.

اينك بازي پايان يافته است و بازيكنان استقلال در حالي كه متهم به بي غيرتي مي شوند نقش بر زمين گشته اند. حجازي بر نيمكت تكيه زده است و توان برخاستن ندارد. كسي چه مي داند ، شايد اين آخرين حضور وي  در كسوت سرمربي استقلال باشد . شايد از بازي بعد همين سكو نشينان، نام ديگري را فرياد بزنند . سكو نشيناني كه به طرفه العيني يكي را بالا مي برند و ديگري را با سر به زمين مي كوبند . ورزشگاه را ترك مي كني و در اين انديشه غوطه ور مي گردي كه فوتبال بي رحم ترين ورزش هاست و ايرانيان فراموشكارترين مردمان ...

نگاهي به سريال چارخونه

لزوم نوآوري در سريال هاي روتين

   فرهاد خالدار

 در شبهاي گرم و پرحرارت تابستان امسال، شبكه سوم سيما رويكرد چندين و چند ساله ي خويش، در توليد و پخش طنزهاي روتين شبانه، موسوم به طنزهاي نود شبي، را تداوم بخشيد و با به روي آنتن بردن سريال چارخونه، جذب مخاطب انبوه و تكرار موفقيت هاي نسبي پيشين را جستجو مي كرد. اما چارخونه برخلاف انتظار، توقعات را برآورده نكرد تا نامش در ميان خيل سريال هاي بي بو و خاصيتي كه تنها براي پر كردن آنتن و خالي نماندن عريضه  ساخته مي شوند، قرار گيرد.

در مورد اين سريال نخستين موردي كه در نگاه اول به چشم مي آمد،حضور گسترده و همه جانبه ي خيل بازيگران موفق طنز در قالب يك مجموعه تلوزيوني است. مساله اي كه ناخوداگاه سطح توقع بيننده را براي مشاهده ي سريالي واجد لحظات شادي بخش بالا مي برد. سروش صحت نويسنده و بازيگر سينما و تلوزيون ايران ، در اولين تجربه ي كارگرداني خويش با بهره گيري از بازيگران امتحان پس داده و سود جستن از تيپ هاي آشناي آنها ، سعي داشت در جذب بيننده و نشاندن لبخندي بر لبان آنها به موفقيت دست يايد. هرچند حضور بازيگراني چون حميد لولايي، رضا شفيعي جم، جواد رضويان، مريم امير جلالي،بهنوش بختياري،فلامك جنيدي و ... كافي است كه بصورت بالقوه نقاط قوت اثر و همچنين جذابيت هاي ظاهري آن ارتقا يابد،اما چارخونه در مقايسه با ديگر سريال هاي نود شبي پيشين، ناموفق و كم اثر جلوه مي كند و نشان دهنده ي اين نكته ي مهم است كه بازيگر  تنها جزئي از يك كل است و  وقتي شالوده ي اثر، سست و كم مايه بنا مي شود، ديگر از توانايي هاي بازيگر نيز كار چنداني ساخته نيست.

در چنين شرايطي  وقتي رضا شفيعي جم ،بازيگر غریزی سینما و تلویزیون - كه پیش از این بارها با حضور موثرش در قالب منجي طنزهاي شبانه ظاهر گشته بود- به هر دري مي زند و به هر شكل و شمايلي در مي آيد، باز هم گويي جايي از كار مي لنگد و توفيقي نصيب مجموعه نمي گردد. اين چنين است كه اضافه گشتن بازيگر شناخته شده اي چون جواد رضويان نيز چندان تحول مثبتي در سريال ايجاد نمي كند، چه كه كاراكتر وي نيز  چندان جاي كار ندارد و وي را ناچار مي سازد از نقش آفريني موفق پيشين خويش در سريال پاورچين وام بگيرد.

جالب اينجاست چارخونه بزرگترين آسيب را از نقطه اي مي بيند كه تخصص اصلي سروش صحت قلمداد مي شود . به واقع بهره جستن از فيلمنامه هاي ضعيف و استفاده از فيلمنامه نويسان ناشناخته و تازه كار و چنگ انداختن به موضوعات تاريخ مصرف گذشته، پاشنه ي آشيل چارخونه محسوب مي شود . بطوريكه در متن هاي استفاده شده خلاقيت خاصي به چشم نمي خورد و در بسياري موارد قصه ها غالباً تكراري و بر مبناي كليشه هاي آزاردهنده بنا نهاده شده است.

وقتي در فيلمنامه اي هيچ شوخي بامزه و يا موقعيت حساب شده اي براي خنداندن تماشاگر پيش بيني نگشته، هيچ عجيب نيست كه كارگردان متوسل به خلاقيت و هنرهاي شخصي بازيگرانش گردد و مثلاً از آنها بخواهد كه با كارهاي حاشيه اي همچون آواز خواندن، فضاي شادي را ايجاد و موجبات رضايت بينندگان را فراهم سازند.

 هرچند در اين ميان تك قسمت هاي درخشاني نيز به چشم مي خورد . بعنوان مثال مي توان به قسمتي كه به مسائل پشت پرده ي دنياي فوتبال مي پرداخت اشاره كرد كه نشانگر شناخت دقيق و جامع نويسنده ي آن از مشكلات ريشه اي و مناسبات پيدا و پنهان اين ورزش پرهياهو بود،بطوريكه تقدير و ستايش بسياري از بزرگان اين رشته ي ورزشي را در پي داشت.

 چارخونه به نوعي نشان دهنده ي اين نكته ي ظريف است كه دوره ي سريال هاي به اصطلاح آپارتماني، پايان پذيرفته و اينك زمان آن فرا رسيده است كه با دوري جستن از اين فضاي يكنواخت و كسل كننده، كمي خلاقيت و نوآوري چاشني آثار روتين گردد. چه به نظر مي رسد تمامي قصه ها و اتفاقاتي كه ممكن است در چنين فضايي رخ نمايد، بارها و بارها به طرق مختلف اشاره شده است و اين لوكيشن ديگر پتانسيل و قابليت پرداخت افزونتري را ندارد. نكته اي كه مهران مديري به خوبي آن را دريافته و در دو سريال اخيرش (شبهاي برره و باغ مظفر) با رويكرد به فضايي جديد و خلق شخصيت هايي تازه و بكر، آن را با موفقيت به انجام رسانده است.

به نظر مي رسد بايد با نگاهي ژرف تر مقوله ي طنزهاي نود شبي را پيگيري كرد. زماني نشاندن لبخندي بر لبان تماشاگر خسته از كار و گرفتاري هاي  روزمره، بهانه اي قانع كننده براي چشم بستن بر بسياري از آسيب ها و كاركردهاي منفي  اين سريال ها قلمداد مي شد. حال كه اين مجموعه ها از فراهم آوردن زمينه اي براي انبساط خاطر و نشاط تماشاگر نيز عاجز نشان مي دهند، چه لزومي براي تداوم توليد و پخش آنها وجود دارد؟

منبع : ماهنامه فرهنگ و سينما