آوازي در فرجام

عجب صبري خدا دارد!

...و خداوند ((رضا زاده)) را آفريد... او را خلق كرد تا برايمان افتخار آفريني كند و دل ناشادمان را شاد گرداند...رضازاده را آفريد تا همه مان پشت او پنهان شويم و ضعف هاي بي شمار خودمان را در ميان قدرت بي نظير او پوشش دهيم.

رضا زاده خلق شد تا آن توده ي بيروح آهن را بالاي سرش ببرد و بعد لبخند دوست داشتني اش را نثارمان كند تا فلان مسئول دستگاه ورزش سرش را بالا بگيرد و كم كاري خودش را لاپوشاني كند.

و چه خوشبختند مجريان دستگاه ورزش كه چنين موجودي از آسمان نازل شده تا يكه و تنها تمام افتخارات موجود را درو كند و پرچم دار كشوري گردد كه سالهاست ورزشش رو به موت است.

يك هفته از آغاز بازيهاي آسيايي دوحه گذشت. يك طلا، پنج نقره، يك برنز و ديگر هيچ!

كشوري با اين همه وسعت، با اين تعداد جمعيت و اين ميزان استعداد و عشق به ورزش، در ميان ده كشور برتر آسيا هم قرار ندارد. مسخره است وقتي به نام هاي كشورهاي بالاي جدول نگاه مي اندازي. آن وقت است كه ناخودآگاه عرق شرم بر پيشانيت نقش مي بندد. از خود مي پرسي آنها كجايند و ما كجا؟... آنها به اوج مي روند يا ما به سير قهقرا؟

 جالب اينجاست كه ادعايمان گوش دنيا را كرده است. رئيس سازمان ورزش و معاون او كه پيش از اين قول مدالهاي رنگارنگ داده بودند، اكنون اصلاً به روي مباركشان نمي آورند و از افتضاح موجود اظهار رضايت مي كنند و همگان را به روزهاي آينده ارجاع مي دهند.

آنها مشتاقانه چشم انتظار حضور رويايي تكواندوكاران و نيز كشتي گيران ما هستند تا شايد دري به تخته بخورد و قرعه مناسبي نصيبشان گردد و مدال خوش رنگ طلا را بر گردن آويزند و پرچم ما را به اهتزاز در آورند و كارنامه ي مردودي مديران سازمان را كمي (فقط كمي) بهبود بخشند.

در اين ميان بيچاره ملت قهرمان پرور ايران كه همچون هميشه بايد به وظيفه ملي ميهني خويش عمل كند و با بالا بردن دستها به سوي آْسمان و زير لب زمزمه كردن آيات آسماني و ادعيه ديني،پيروزي غرورآفرين ورزشكاران غيور ما را از درگاه باريتعالي طلب كند.

و تو دلت به حال خدايي مي سوزد كه بايد اين همه بي برنامه گي و جهالت را با معجزه اي رويايي پاسخ گويد تا مردمي شاد گردند و عده اي دو روز بيشتر بر مسند رياست بنشينند.

به راستي كه عجب صبري خدا دارد!

الف مثل احساس!

...و سرانجام ملاقلي پور شاهكارش را ساخت. آري، ((ميم مثل مادر)) در سينماي ملاقلي پور (و نه سينماي ايران) يك شاهكار محسوب مي شود. ملاقلي پور با اين فيلم به يك نقطه اوج در كارنامه سينمايي اش دست مي يابد، همچون  قله هايي كه مهرجويي با ((هامون)) و سيروس الوند با ((يكبار براي هميشه)) فتح كردند و تا هميشه ساير فيلمهايشان را با مقياس اين دو فيلم مي سنجند.

بي ترديد ملاقلي پور اين موفقيت را مرهون يك چيز است: دور شدن از سينماي موردعلاقه اش و رويكرد به سينماي اجتماعي باورپذير!

ملاقلي پور را سالهاست كه مي شناسيم،شايد از وقتي كه خودمان را شناختيم.فيلم ((افق)) او همچنان از نمونه هاي موفق سينماي جنگ ما قلمداد مي شود و ((سفر به چزابه)) هنوز هم از ياد نرفتني است.

مشكل ما با سينماي ملاقلي پور از جايي شروع شد كه او تصميم گرفت همچون همتايش ((ابراهيم حاتمي كيا)) به دنياي آدمهاي پس از جنگ بپردازد. از اينجا بود كه نوعي آشفتگي و پريشان احوالي به فيلم هاي او تزريق شد.پرداختن به گونه اي از سينماي سورئاليستي به همراه ترسيم فضاهايي خيالي و وهم گونه و نيز نمايش افراطي و آزاردهنده خشونت و عصبيت افراد و جامعه،اندك اندك سبب جدايي تماشاگر از دنياي ملاقلي پور شد به گونه اي كه فيلم هاي واپسينش كمتر كسي را راضي نگه ميداشت.كمكم كن،نسل سوخته، قارچ سمي ،مزرعه پدري و ... محصول اين دورانند، اما ميم مثل مادر حديث ديگري است.

در اينجا ملاقلي پور با روي آوردن به سينماي قصه پرداز و ساخت يك ملودرام اشك انگيز زنانه ، قلب و احساس تماشاگر را هدف قرار مي دهد. قرنهاست كه احساس بر جان و روان مردم اين سامان حكومت مي كند و ملاقلي پور با نشانه رفتن بر اين خصيصه، تماشاگر احساساتي را با خود همراه مي كند، او را در اتفاقات به شدت واقعي فيلم غرق مي كند و در پايان او را وادار مي سازد كه به احترام فيلم ير خيزد و تشويقش را نثار فيلم كند. و اين واقعي بودن ممتازترين ويژگي فيلم است،تماشاگر قصه ي فيلم را باور مي كند چرا كه بارها و بارها ما به ازاي بيروني اش را در دنياي پيرامونش ديده است.

در ميم مثل مادر خشونت هست، عصبيت هم هست اما بار عاطفي فيلم بر اين دو مي چربد. ميم مثل مادر اين پتانسيل را داشته است كه به ورطه ي فيلم هاي سطحي و بي محتواي هندي بغلتد، اما ملاقلي پور با پرداخت درست صحنه ها و حفظ منطق داستان،فيلمش را از اين مساله نجات مي دهد و نشان ميدهد كه نمي خواهد شعور مخاطبش را دست كم بگيرد و قصد دارد خواسته يا ناخواسته وي را به تفكر وادارد.

بدون شك ميم مثل مادر نيمي از موفقيتش را مديون بازي فوق العاده گلشيفته فراهاني است. بازيگري كه در فاصله ي ميان ((ميم)) درخت گلابي و ميم مثل مادر به آنچنان بلوغي رسيده است كه حالا نامش وزنه اي براي فيلم محسوب مي شود. بازي زيرپوستي گلشيفته در نقشي كه چندان با سن و سال او همخواني نداشت و تباه كردنش مي توانست به قيمت نابود كردن فيلم تمام شود، كم نقص و ديدني از آب در آمده است.

بزرگترين ضعف فيلم در پرداخت شخصيت هاي مرد آن نمود پيدا مي كند. شخصيت سهيل با بازي ((حسين ياري)) يكي از علامت سوال هاي بزرگ فيلم است. كسي كه آنقدر عاشق همسرش است كه مسموميت شيميايي او را مدتها مخفي نگه داشته،چطور مي شود كه بناگاه پس از عدم موفقيت در سقط جنين، همسرش را رها مي كند و راهي ديگر در پيش مي گيرد؟ و بعد چه مي شود كه ناگهان فيلش ياد هندوستان مي كند و باز ميگردد؟ هرچند ملاقلي پور سعي مي كند با گماردن ديالوگي اين رها كردن و بازگشت را توجيه كند،اما اين مساله با منطق روايي فيلم چندان سازگار نيست.

روبيك با بازي استثنايي ((جمشيد هاشم پور)) نيز همچون وصله اي ناجور به فيلم سنجاق شده است و به نظر مي آيد كه ملاقلي پور آن را تنها به منظور افزايش بار عاطفي،به فيلم ديكته كرده است. شخصيتي كه حذفش از فيلم هيچ لطمه اي به آن وارد نمي سازد.

بي انصافي است از ((ميم مثل مادر)) نوشت و از فيلمبرداري و موسيقي درخشانش هيچ نگفت. ((شاپور پورامين))  و ((آريا عظيمي نژاد)) به اندازه ي ملاقلي پور و گلشيفته، مي درخشند و با درخشش خود ثابت مي كنند كه تك تك عوامل، در موفقيت يك فيلم نقش دارند.

فروش قابل توجه ميم مثل مادر نشان دهنده اين امر است كه چندان نمي شود روي سليقه مخاطب ايراني حساب باز كرد. همان تماشاگري كه از فلان كمدي مبتذل پيش پا افتاده استقبال مي كند ممكن است از يك ملودرام تلخ و غم انگيز هم خوشش بيايد. شايد آنها مي خواهند اين نكته را به ما يادآوري كنند كه هميشه خنده نيست كه بر هر درد بي درمان دواست، لحظاتي هم هست كه اشك و گريه انسان را تخليه مي كند و او را شفا مي دهد!